Η σαρμινιά

Η Σαρμινιά

Η εξελικτική πορεία της ύφανσης συνεχίζεται με την εμφάνιση του οριζόντιου αργαλειού, ο οποίος είναι ο τύπος αργαλειού που χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα. Ένας τέτοιος αργαλειός περιγράφεται τον 5ο αι από τον Θεοδώρητο, επίσκοπο Κύρου, ενώ στη βυζαντινή τέχνη εικονίζεται σε εικονογραφημένο χειρόγραφο του 14ου αι.

Ο παλαιότερος σωζόμενος τύπος οριζόντιου αργαλειού, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε ως τα μέσα περίπου του 20ου αιώνα, είναι η σαρμινιά. Αποτελεί εξέλιξη του οριζόντιου βυζαντινού αργαλειού και χρησιμοποιούταν για την ύφανση όλων των ειδών των μάλλινων υφαντών, όπως χαλιών, χοντρών κουβερτών και ενδυμάτων. Με την προσθήκη κάποιων βοηθητικών εργαλείων η σαρμινιά μπορούσε να υφαίνει λεπτά βαμβακερά υφάσματα με πολύπλοκη ύφανση, που χρησιμοποιούνταν για σεντόνια, τραπεζομάντηλα, πουκάμισα, φορέματα, αλλά και για διάφορες άλλες ανάγκες της καθημερινής ζωής.

Η λειτουργία της σαρμινιάς είναι όμοια με αυτή του σύγχρονου αργαλειού: το υφαντό σχηματίζεται μπροστά στην υφάντρα και τυλίγεται στο μπροστινό αντί, που λέγεται προσάντι, ενώ στο πίσω αντί, στο πισάντι, είναι τυλιγμένο το στημόνι. Τα νήματα του στημονιού περνούν ανάμεσα από τα μιτάρια (πλέγμα από κλωστές) και το χτένι. Αυτό είναι ξύλινο ή σιδερένιο και στερεώνεται στο ξυλόχτενο, το οριζόντιο ξύλο που η υφάντρα μετακινεί χτυπώντας το υφάδι και σχηματίζοντας έτσι το υφαντό. Για την εναλλαγή των νημάτων του στημονιού και τη δημιουργία διαστήματος, μέσα από το οποίο περνάει η σαΐτα με το μασούρι, όπου είναι τυλιγμένο το υφάδι, χρησιμοποιούνται οι πατήθρες, οριζόντια ξύλα που πιέζονται με το πάτημα των ποδιών.

Άμεση εξέλιξη της σαρμινιάς αποτελεί ο σύγχρονος αργαλειός. Σε αυτόν παραλείφθηκαν τα κάθετα και οριζόντια δοκάρια του σκελετού της σαρμινιάς και αντικαταστάθηκαν με δύο κεντρικά όρθια ξύλα που στηρίζουν ψηλά ξυλόχτενο.

Η σαρμινιά της έκθεσης χρονολογείται στον 19ο αι. και χρησιμοποιήθηκε στην Αράχωβα ως τα μέσα του 20ου. Αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης από την πρώτη ελληνίδα λαογράφο, Μαίρη Ιωαννίδου, η οποία πραγματοποίησε επιτόπια έρευνα στην Αράχωβα το 1932. Σχέδιο της σαρμινιάς αυτής περιλαμβάνεται στο χειρόγραφο της μελέτης που η Μ. Ιωαννίδου, με την ολοκλήρωση της έρευνάς της, κατέθεσε στο Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας.