Το χρονικό της τριήμερης εορτής, της πανηγύρεως

Ας προσπαθήσουμε να ξαναζωντανέψουμε, λοιπόν, τον τριήμερο εορτασμό προσπαθώντας να μπούμε στην ουσία του.

ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΗΣ ΠΑΡΑΜΟΝΗΣ

Το απόγευμα στις πέντε και μισή, σαν πέσουν οι τρεις κανονιές από το πυροβολείο του Άι- Γιώργη,  γλυκόλαλες οι καμπάνες της εκκλησιάς καλούν τον κόσμο να ανηφορίσει για τον Εσπερινό. Το Πανηγυράκι αρχίζει.

Ασπροβολάνε τα στενά, που οδηγούν στην εκκλησιά απ’ τις φουστανέλες και τα σιγκούνια. Οι Αραχωβίτες κάθε ηλικίας, ντυμένοι με τις παραδοσιακές φορεσιές προστρέχουν στη χάρη του Αφέντη Άι-Γιώργη. Αφού προσκυνήσουν την ιερή εικόνα, θα πιαστούν στο χορό έξω απ΄ την εκκλησιά.

Στο προαύλιο της ιστορικής εκκλησίας, το χορό ανοίγουν οι Γέροντες με τον αργόσυρτο αραχωβίτικο χορό, το «Πανηγυράκι». Ένας – ένας πιάνεται στο χορό, ακόμη και τα μικρά παιδιά, που μυούνται στη λεβεντιά των ρουμελιώτικων χορών, έκφραση εσωτερικής αγαλλίασης στη γιορτή του Αφέντη. Γεμίζει ο αέρας ρουμελιώτικη παλληκαριά και λεβεντιά.   

Κατά τις έξι και μισή, οι χοροί και τα τραγούδια θα σιγήσουν. Η καμπάνα θα σημάνει την έναρξη του πανηγυρικού Εσπερινού και ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδας κ.κ. Ιερώνυμος θα ψάλλει τα κατανυκτικά τροπάρια.

Στο τέλος της ακολουθίας αρχίζει με βυζαντινή ιεροπρέπεια,η λιτάνευση της Ιερής εικόνας του Αγίου Γεωργίου, πλαισιωμένη από εκατοντάδες φουστανελάδες και σιγκουνούδες κάθε ηλικίας.

Ιερή η σιγή και απόλυτη, διακόπτεται μονάχα από τις καμπάνες και τα κανόνια τα οποία κάθε λίγο συνταράζουν τον τόπο, καθ’ όλη τη διάρκεια της ιερής πομπής. 

 Ξεπλήρωμα του τάματος στον Αφέντη Άι – Γιώργη και ύψιστη τιμή για τον Αραχωβίτη, είναι η συμμετοχή του στη λαμπρή λιτάνευση της εικόνας του Αγίου. Ένα ατέλειωτο πλήθος από ντυμένους με τις παραδοσιακές φορεσιές πορεύεται αργά και σεμνόπρεπα, πίσω από την Ιερή εικόνα σε δύο μακρόσυρτες σειρές, ο ένας πίσω από τον άλλο, στις άκρες του δρόμου. 

Η εικόνα του Αφέντη Άι- Γιώργη  προχωρά ακουμπισμένη στους ώμους των φουστανελοφόρων ανδρών, ενώ τη συνοδεύουν οι «τρεις λυγερές» τρεις Αραχωβίτισσες γυναίκες, κατά το Αραχωβίτικο τραγούδι.

  Μπροστά από την Ιερή εικόνα, τέσσερις λεβεντόκορμοι νέοι κρατούν την πρώτη επαναστατημένη σημαία της Ρούμελης, που υπήρξε η Αραχωβίτικη με έμβλημα τον Άγιο Γεώργιο και τις λέξεις: Ελευθερία ή θάνατος.

ΑΝΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ

   Πρωϊ – πρωϊ ανήμερα του Αγίου Γεωργίου, η Αράχωβα ξυπνάει με τρόπο ασυνήθιστο. Η φωνή μιας πολεμικής σάλπιγγας ηχεί εγερτήρια.

Στο μεταξύ, όλη η Αράχωβα είναι τυλιγμένη στους καπνούς,(δεύτερη φορά μετά το Πάσχα) από τις φωτιές στους «λάκκους» των γειτονιών για το ψήσιμο των αρνιών στη Χάρη του Αφέντη Άι- Γιώργη. Ύστερα τρεις κανονιές από το πυροβολείο του Άι- Γιώργη συνταράζουν τον τόπο. Είναι το κάλεσμα στον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία. Οι Αραχωβίτες θα ανηφορίσουν στην εκκλησιά και θα  προστρέξουν στη χάρη του Αγίου.

Σαν τελειώσει η εκκλησιά, ξεκινά ο ανηφορικός δρόμος των νέων, ανδρών και γερόντων με φουστανέλες, σε ανάμνηση της ένδοξης μάχης στα 1826 στο πεδίο της μάχης, στο λόφο πάνω από την εκκλησία του Άι- Γιώργη. Είναι η αρμονική συνύπαρξη των γενεών, τούτος ο ανήφορος, ο ίδιος ο δρόμος της ζωής και δίκαια καμαρώνει η Αράχωβα. Σαν τελειώσουν οι αγώνες, όλοι μαζί θα κατηφορίσουν στην εκκλησιά με πίπιζες και νταούλια. Οι νικητές θα πάρουν ως έπαθλο ένα μικρό αρνί ή κατσικάκι.

Τώρα όμως είναι ώρα για γλέντι. Γέροι νέοι και παιδιά θα χορέψουν το πανηγυράκι και άλλους ρουμελιώτικους χορούς.

Μεσημέρι πια και κατεβαίνουμε από τον Άι-Γιώργη, περνώντας από τους «λάκκους» των γειτονιών, όπου ακούγεται τραγουδιστά το «πανηγυράκι γίνεται ψηλά στον Άι-Γιώργη» καθώς τα αρνιά έχουν ψηθεί.

 Το εορταστικό τραπέζι είναι έτοιμο με ψητό αρνί, γιαούρτι, μπρούσκο κρασί, σαλατικά ενώ αναφωνούνται οι ευχές «Χρόνια πολλά» στους Γιώργηδες, «ο Άι- Γιώργης να μας φυλάει όλους, και του Χρόνου!»

Το απόγευμα συνεχίζονται τα αγωνιστικά έθιμα με τον τερματισμό των 5000 μέτρων στην κεντρική πλατεία της Αράχωβας σε ανάμνηση της εύρεσης της ιστορικής εικόνας του Αγίου Γεωργίου. Στη συνέχεια τα νιάτα της Αράχωβας θα στήσουν χορό στην κεντρική πλατεία.

 Σαν πέσει το σκοτάδι, η ανάγκη της ανθρώπινης επικοινωνίας στα σπίτια των εορταζόντων για τα «χρόνια πολλά» είναι δεδομένη. Οι «Γιωργάδες» έχουν τα λόγια τρείς ημέρες. Στολισμένα τα σπίτια με τα Αραχωβίτικα καρπίτια και εργόχειρα προσφέρουν γλυκό «μυγδαλάτο» και «σαρμάδες» (ντολμάδες) στους επισκέπτες.

 Η νύχτα περνάει και η κούραση είναι έκδηλη, μετά από μια ημέρα μεστή πανηγυριού που εύφρανε ψυχή και σώμα. Ακολουθούν οι επόμενες δύο ημέρες που είναι, κι αυτές, αφιερωμένες στον Αφέντη Άι- Γιώργη, της Αράχωβας.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΠΑΝΗΓΥΡΙΟΥ

   Με την ανατολή της ημέρας, θα ηχήσει πάλι η σάλπιγγα και τα κανόνια, κάλεσμα στη Θεία Λειτουργία. Όταν σχολάσει η εκκλησιά, θα αρχίσουν οι αθλητικοί αγώνες, τα κλέφτικα αγωνίσματα. Το προαύλιο του Ναού θα γίνει και στάδιο αγώνων. Άλμα απλούν, τριπλούν, ύψος και σήκωμα πέτρας, όπως παλιότερα οι κλεφταρματωλοί. Το έπαθλο, ένα μικρό αρνί στους νικητές. Μεσουρανεί  ο ήλιος πια, σαν τελειώνουν οι αγώνες κι ο κόσμος κατηφορίζει απ’ το ψήλωμα του Άι- Γιώργη.

ΤΡΙΤΗ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΠΑΝΗΓΥΡΙΟΥ

   Στον πολιούχο Άγιο Γεώργιο, οι Αραχωβίτες αφιερώνουν και τρίτη ημέρα.

Το πρωϊ η σάλπιγγα θα σημάνει το τρίτο εγερτήριο σάλπισμα και οι τρεις κανονιές θα συνταράξουν τις καταπράσινες πλαγιές του Παρνασσού. Οι καμπάνες θα σημάνουν ξανά τη Θεία Λειτουργία.

   Σαν τελειώσει, όλοι θα μαζευτούν στο μνημείο του Καραϊσκάκη με το σπασμένο κανόνι, στο μικρό κήπο του προαυλίου της εκκλησίας, είναι η ώρα της δέησης για τους ήρωες της Μάχης της Αράχωβας.

   Η λευκή Αραχωβίτικη σημαία, αντίγραφο της πρώτης επαναστατημένης Ρούμελης, κυματίζει ψηλά στο Ηρώο. Ο τιμητικές βολές από το ντουφέκι του φουστανελοφόρου γέροντα, αποτελούν φόρο τιμής στους ένδοξους πεσόντες της μάχης της Αράχωβας.

   Αμέσως μετά αρχίζουν οι αγώνες της τρίτης μέρας: σφαιροβολία, λιθοβολία,  πάλη, διελκυνστίνδα. Κλέφτικα αγωνίσματα με πανάρχαια καταγωγή, όπως άλλωστε και τα αγωνίσματα των δύο προηγούμενων ημερών.

ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ -ΤΟ «ΧΑΛΑΣΜΑ» ΤΟΥ ΠΑΝΗΓΥΡΙΟΥ

   Στις 03.00 το μεσημέρι θα ξεκινήσει το κοινό τραπέζι στο προαύλιο του Άι –Γιώργη στο οποίο συμμετέχουν όλοι: Αραχωβίτες και επισκέπτες. Στο πιάτο της φιλοξενίας, μαζί με το ψητό αρνί υπάρχει τυρί, φέτα του Παρνασσού και Αραχωβίτικο κρασί.

   Η συσπείρωση γύρω από το ναό και η συναδέλφωση στο κοινό τραπέζι, μαρτυρούν πανάρχαιες Ελληνικές συνήθειες. Ήδη από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, οι Χριστιανοί τιμούσαν τη μνήμη των μαρτύρων με κοινό τραπέζι που γινόταν στους τάφους αυτών.

   Ο χορός ακολουθεί το κοινό τραπέζι με τους φουστανελάδες και τις σιγκουνούδες, ώσπου η ώρα του εσπερινού (05.30μμ) πλησιάζει. Τα όργανα πρέπει να σιγήσουν και να πάψουν οι χοροί. Αρχίζει το «χάλασμα» του Πανηγυριού, το τέλος του τριήμερου εορτασμού.

   Όλοι πιάνονται χέρι – χέρι, σχηματίζοντας κύκλο που ζώνει την εκκλησιά.  Τραγουδώντας το ‘’πανηγυράκι’’, γυρίζουν  τρεις φορές γύρω από το Ναό του Άι – Γιώργη. Από το πυροβολείο πέφτουν τρεις κανονιές, μία για κάθε γύρα. Στο τρίτο κανόνι, αρχίζουν να χτυπούν οι καμπάνες, που στέλνουν το μήνυμα, πως η Αράχωβα για μια ακόμη φορά τίμησε με τριήμερο εορτασμό τον πολιούχο της, όπως κάθε χρόνο.

   Η πομπή κατηφορίζει από την εκκλησιά με τις πίπιζες και τα νταούλια .   Μπροστά οι φουστανελάδες και οι σιγκουνούδες, πίσω ο υπόλοιπος κόσμος, τόσος πολύς που κατακλύζει όλο το μήκος των σκαλιών του Άι- Γιώργη.    Πριν ο ήλιος πέσει, το γλέντι θα έχει τελειώσει και οι πανηγυριώτες θα σκορπιστούν με τις ευχές στα χείλη: Βοήθεια μας ο Άγιος και του χρόνου !

                                    ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

Το Πανηγυράκι είναι γιορταστική γιορτή προς τιμήν του μεγαλομάρτυρα Αγίου Γεωργίου.

Η γιορτή έχει προσλάβει και εθνική διάσταση, ως επινίκιος εορτασμός της καθοριστικής για τον Αγώνα μάχης του 1826, που αναπόσπαστα δέθηκε με τη σωτήρια επέμβαση του Αγίου Γεωργίου στη λαμπρή νίκη κατά των Τουρκαλβανών.

Τα αγωνιστικά έθιμα, οι Ελληνικοί χοροί, τα τραγούδια και η συμμετοχή των εορταστών σε κοινή τράπεζα τονίζουν τον Ελληνικότατο χαρακτήρα της γιορτής.

Καθώς δε όλα αυτά γίνονται γύρω από την εκκλησία, αποδείχνουν πως το Πανηγυράκι είναι μια γνήσια Ρωμαίικη γιορτή, γιατί αναδεικνύει το Ναό ως κέντρο της σύνολης ζωής, δημιουργώντας έτσι μέσα από τη λατρεία ψυχική και εθνική συνταύτιση.