Η λατρεία του Άι-Γιώργη στην Αράχωβα
Από τον Κατοπτήριο χώρο και την απολλώνεια παράδοση στη χριστιανική συνέχεια
Η λατρεία του Αγίου Γεωργίου στην Αράχωβα χάνεται στα βάθη των αιώνων. Αν δεχτούμε ότι η Αράχωβα πρωτοεμφανίζεται στους μεταχριστιανικούς χρόνους του 5ου και 6ου αιώνα μ.Χ., μπορούμε να υποθέσουμε ότι η πρώτη μικρή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου χτίστηκε την εποχή εκείνη στον Κατοπτήριο χώρο, που σύμφωνα με τη μυθολογία ταυτίζεται με το σημείο όπου βρίσκεται η σημερινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.
Η Αράχωβα είναι χτισμένη στα 950 μέτρα, κάτω από τις απότομες βραχώδεις πλαγιές του Παρνασσός, που αρχίζουν από την Υάμπεια, την ανατολική από τις δύο Φαιδριάδες, η οποία σήμερα ονομάζεται Πετρίτης. Ο βράχος αυτός στην αρχαιότητα ονομαζόταν Κατοπτήριος χώρος, γιατί ο Απόλλων, σύμφωνα με τον μύθο, «κατοπτεύσας κατετόξευσε τον δράκοντα».
Σύνδεση με τη Μυθολογία
Η μυθολογία εξηγεί το πανάρχαιο δέος του ανθρώπου μπροστά στα φυσικά φαινόμενα που δεν μπορούσε να ερμηνεύσει.
Σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, στον Κατοπτήριο χώρο — που προσδιορίζεται στη σημερινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου — ο Απόλλων κατόπτευσε και θανάτωσε με το τόξο του τον Πύθωνα. Πράγματι, η μόνη προεξοχή του νότιου Παρνασσού από την οποία είναι ορατή η κοιλάδα των Δελφοί είναι ο Ναός του Αγίου Γεωργίου. Ο αρχαίος γεωγράφος Στράβων αναφέρει ότι ο Κατοπτήριος χώρος υψώνεται πάνω από την Ανεμώρεια (Αράχωβα) και περιγράφεται ως κρημνώδης παρώρεια του Παρνασσού.
Ο Πύθωνας ήταν μεγάλο σαυροειδές τέρας που γέννησε η Γη. Ζούσε στις βραχώδεις σχισμές των νοτίων παρυφών του Παρνασσού και προστάτευε τις πηγές «Μάνα» και «Κασταλία», ενώ καταδίωκε Νύμφες, δημιουργούσε ανέμους και προκαλούσε καταστροφές. Το θηρίο αυτό κατόπτευσε ο Απόλλων, το φόνευσε με το τόξο του και στη συνέχεια αποχώρησε από τους Δελφούς για να εξαγνισθεί. Μετά τον εξαγνισμό του επέστρεψε και εγκαθιδρύθηκε η λατρεία του στους Δελφούς με την επωνυμία Πύθιος.
Τα Πύθια προς τιμήν του Απόλλωνα
Τα Πύθια ήταν αρχαιοελληνικοί αγώνες προς τιμήν του Απόλλωνα, που τελούνταν στους Δελφούς. Ήταν οι δεύτεροι σε σημασία Πανελλήνιοι αγώνες μετά τους Ολυμπιακούς. Τους ίδρυσε ο Απόλλων σε ανάμνηση της νίκης του κατά του Δράκου Πύθωνα.
Οι πρώτοι αγώνες ήταν μουσικοί και περιλάμβαναν διαγωνισμούς κιθαρωδών και αυλητών. Στη συνέχεια προστέθηκαν γυμνικά και ιππικά αγωνίσματα. Τα Πύθια επαναλαμβάνονταν κάθε τέσσερα χρόνια, με έπαθλο ένα στεφάνι δάφνης.
Οι Δελφοί αποτέλεσαν το περίφημο θρησκευτικό κέντρο του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Ο πλούτος των εορτών συνοδευόταν από το μαντείο του Απόλλωνα και την παρουσία της Πυθίας.
Η Μετάβαση στα Χριστιανικά Χρόνια
Η μεγαλειώδης παράδοση των Δελφικών εορτών συνεχίστηκε και στη χριστιανική περίοδο σε όλες τις φάσεις της (λειτουργίες, μουσικοί και αθλητικοί αγώνες, λιτανείες).
Στους τρεις πρώτους αιώνες μ.Χ. οι Χριστιανοί υπέφεραν και μαρτυρούσαν από τους Εθνικούς, οπαδούς της θρησκείας των Ολύμπιων Θεών. Τον 4ο αιώνα όμως επικράτησαν, καταστρέφοντας αρχαίους ναούς και ανεγείροντας νέους, συχνά με χρήση αρχαίου δομικού υλικού.
Έχει παρατηρηθεί επίσης ότι πολλές εκκλησίες αφιερώνονταν σε Χριστιανό Άγιο με ομοιότητα ή συνάφεια προς την ειδωλολατρική θεότητα που λατρευόταν στον ίδιο τόπο.
Σχετικά με τη λατρεία του Αγίου Γεωργίου στην Αράχωβα, αυτή φαίνεται ότι αντικατέστησε την τοπική λατρεία του Απόλλωνα.
Στο πέρασμα των αιώνων αναζητήθηκε ένα κοινό χαρακτηριστικό της δρακοκτονίας ανάμεσα στο ιστορικό και το μυθικό πρόσωπο. Από τους Χριστιανούς, το πρόσωπο αυτό ταυτίστηκε με τον Άγιο Γεώργιο. Άλλωστε, από τη βιογραφία του Αγίου προκύπτει άμεση σχέση με τη λατρεία του Απόλλωνα, αφού λίγο πριν από τη θανατική καταδίκη του μεταφέρθηκε από τον Διοκλητιανό σε ναό του Απόλλωνα, με τον όρο να αναγνωρίσει τη θεότητά του και να θυσιάσει στα είδωλα.
Ο Άγιος Γεώργιος όμως κατέλυσε τα σύμβολα της ειδωλολατρίας, μέσα στον πιο αιματηρό διωγμό των Χριστιανών.
Επίλογος
Η λατρεία του Αγίου Γεωργίου αποτελεί την αδιάλειπτη συνέχεια της Απολλώνειας λατρείας που εξέπεσε. Αυτό καταδεικνύεται από τη σύνδεση της λατρείας του Απόλλωνα στους Δελφούς και στην ευρύτερη περιοχή με τον Κατοπτήριο χώρο, το Κωρύκειο Άντρο, τη Λυκώρεια και τον Παρνασσό.
Τα αρχαιότατα ελληνικά έθιμα του πανηγυριού της Αράχωβας τονίζουν τη συνέχεια των λαμπρών Πυθίων προς τιμήν του Απόλλωνα.
Οι αθλητικοί αγώνες (λιθοβολία, πάλη, διελκυστίνδα, σήκωμα πέτρας) με παραδοσιακές ενδυμασίες, το δρώμενο στη βρύση του Αγίου Γεωργίου, η προσφορά αρνιών στους νικητές από τους κτηνοτρόφους, η κοινή τράπεζα στην αυλή της εκκλησίας και ο τελετουργικός χορός στη λήξη (χάλασμα) του πανηγυριού διατηρούνται αναλλοίωτα στο πέρασμα των αιώνων και αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία αρχαιοελληνικών παραδόσεων.
Ορόσημο της Αράχωβας, το Πανηγυράκι ενσωματώνει τη γνήσια ελληνική παράδοση και παραμένει ζωντανός οδηγός για το λαμπρό μέλλον της.
