Πανηγυράκι: Συνεορτή θρησκείας και Αγώνα
Μετά τη νικηφόρα μάχη της Αράχωβας, στις 26 Νοεμβρίου 1826, και τη βοήθεια του Άγιος Γεώργιος στην επιτυχή έκβασή της, αρχίζει να υπεισέρχεται στο Πανηγυράκι και το εθνικό στοιχείο.
Η μάχη αυτή, υπό την αρχηγία του Γεώργιος Καραϊσκάκης, υπήρξε καθοριστική για την πορεία της Επανάστασης στη Ρούμελη και έμεινε γνωστή ως «Ανάσταση της Επανάστασης». Έκτοτε, πέρα από τα πανάρχαια έθιμα της λατρείας του Αγίου Γεωργίου, ενσωματώνονται στο Πανηγυράκι στοιχεία άμεσα συνδεδεμένα με τη μάχη της Αράχωβας.
Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η Αραχωβίτικη Επαναστατική Σημαία, ο ανηφορικός δρόμος νέων, ανδρών και γερόντων στο πεδίο της μάχης, η αναπαράσταση της μάχης, το τρισάγιο στη μνήμη των πεσόντων την τρίτη ημέρα του πανηγυριού, καθώς και ο νέος συμβολισμός στο ακριτικό τραγούδι του Πανηγυριού.
Η σύνδεση του θρησκευτικού με το εθνικό στοιχείο αποτελεί φαινόμενο συχνό στη νεότερη ελληνική παράδοση, ιδιαίτερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες λαογράφοι. Η κοινωνία της Αράχωβα, μετά το 1950, αναζήτησε την αυτοσυνειδησία της στηριζόμενη στις ισχυρές αξίες της Θρησκείας και του Έθνους, έχοντας προηγουμένως βιώσει την Τουρκοκρατία, τη μάχη της Αράχωβας, την Κατοχή και τον Εμφύλιο πόλεμο.
Οι ιστορικές αυτές εμπειρίες συνέβαλαν στη συνειδητή σύζευξη του λατρευτικού με το εθνικό στοιχείο στον εορτασμό του Πανηγυριού. Έτσι, το θρησκευτικό-λατρευτικό στοιχείο συνυπάρχει αρμονικά με το εθνικό-ηρωικό, όπως βιωματικά το αισθάνονται οι Αραχωβίτες.
Ο συνεορτασμός αυτός προσέδωσε ιδιαίτερη ζωντάνια στο Πανηγυράκι. Η νικηφόρα μάχη της Αράχωβας, της 26ης Νοεμβρίου 1826, συνεορτάζεται συμβολικά με το τριήμερο Πανηγυράκι του Αγίου Γεωργίου, σύμφωνα και με το Π.Δ. 447/17-6-1976.
Συμπέρασμα
Το «Πανηγυράκι» της Αράχωβας αποτελεί τριήμερη θρησκευτική και εθνική γιορτή.
Θρησκευτική, προς τιμήν του Αγίου Γεωργίου, με αρχαιότατες καταβολές που ανάγονται στην τοπική παράδοση και συνδέονται με την Απολλώνεια λατρεία, συνοδευόμενη από αρχαιοελληνικά έθιμα μοναδικής αυθεντικότητας.
Εθνική, ως επέτειος της μεγάλης και ένδοξης νίκης των Ελλήνων κατά των Τουρκαλβανών του ΜουστάμπΠεη τον Νοέμβριο του 1826 — μιας νίκης που αναθέρμανε την Επανάσταση στη Στερεά Ελλάδα και έμεινε γνωστή ως «Ανάσταση της Επαναστάσεως».
Ο εορτασμός αρχίζει το απόγευμα της παραμονής της μνήμης του Αγίου Γεωργίου (22 Απριλίου) και συνεχίζεται τις επόμενες τρεις ημέρες (23, 24, 25 Απριλίου). Όταν το Πάσχα εορτάζεται μετά τις 23 Απριλίου, η μνήμη του Αγίου Γεωργίου μετατίθεται και καθορίζεται για την επόμενη ημέρα του Πάσχα, σύμφωνα με το εκκλησιαστικό τυπικό.
