Ανθολόγιο κειμένων
Η σημασία της Μάχης της Αράχωβας υπήρξε ιδιαίτερα μεγάλη για την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης. Η νίκη των ελληνικών δυνάμεων στις 24 Νοεμβρίου 1826 αναπτέρωσε το ηθικό των αγωνιστών και θεωρήθηκε από πολλούς σύγχρονους της εποχής ως ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του Αγώνα.
Η λαμπρή αυτή νίκη προκάλεσε έντονο ενθουσιασμό σε ολόκληρη την επαναστατημένη Ελλάδα και μνημονεύτηκε σε επιστολές, ιστορικά έργα, εφημερίδες, απομνημονεύματα και δημοτικά τραγούδια. Ακολουθούν ορισμένες χαρακτηριστικές αναφορές για την περίλαμπρη Μάχη της Αράχωβας.
Γεώργιος Καραϊσκάκης
Την ίδια βραδιά της νίκης, στις 24 Νοεμβρίου 1826, ο Καραϊσκάκης σε επιστολή του προς τους Ψαριανούς σημειώνει:
«…εφονεύσαμε περίπου χίλιους τριακοσίους, τον Καρυοφίλμπεη, τον Μουστάμπεη, τον Κεχαγιάμπεην… θα σας στείλει τα κεφάλια τους… Εθησαύρισαν οι Έλληνες από λάφυρα, χρήματα, ασημένια άρματα…»
«Εκ του στρατοπέδου της Αράχωβας, 7 ώρα νυκτός.
Ο πατριώτης και αδελφός σας,
Καραϊσκάκης»
Επιστολή Καραϊσκάκη (26 Νοεμβρίου 1826)
Δύο ημέρες μετά τη μάχη, ο Καραϊσκάκης γράφει:
«Ας πανηγυρίση λοιπόν το Έθνος την λαμπροτάτην νίκην και ας δώση δόξαν εις τον Ύψιστον. Η νίκη αυτή είναι η σημαντικωτέρα της Ελλάδος και θέλει φέρει πολλά και μεγάλα αποτελέσματα. Ελπίζομεν εις την Θείαν βοήθειαν και εις την ευχήν της σεβαστής ημών Διοικήσεως να καταδαμάσωμεν τάχιστα τον εχθρόν…».
Η επιστολή αυτή υπογράφεται από τον ίδιο και συνοδεύεται από 93 υπογραφές οπλαρχηγών.
Σπυρίδων Τρικούπης
Κατά την επινίκια δοξολογία στην Αίγινα στις 28 Νοεμβρίου 1826, ο Σπυρίδων Τρικούπης ανέφερε:
«Προσφέροντες τιμήν και ειλικρινή ευγνωμοσύνη προς τους αθλήσαντας και στεφανωθέντας εις Αράχωβαν… ας δώσωμεν δόξαν και μεγαλωσύνην εις τον Ουράνιο Πατέρα…
Τις Θεός μέγας, ως ο Θεός ημών;
Συ ει ο Θεός, ο ποιών θαυμάσια μόνος».
Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος
Ο ιστορικός Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος αναφέρει για τη μάχη:
«…Ημέρα αναστάσεως της προ μικρόν πεσούσης Στερεάς Ελλάδος».
Επίσης σημειώνει ότι:
«…Η νίκη της Αράχωβας επεσφράγισε το έργον του Καραϊσκάκη και εκόσμησε την κεφαλήν της πνεούσης τα λοίσθια Επαναστάσεως…»
(Κ. Παπαρρηγόπουλος, τόμος Ε΄)
Η Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος
Η εφημερίδα αναγγέλλει θριαμβευτικά τη νίκη:
«Πληροφορούμεθα παρά των μοναχών του κατά τον Παρνασσόν μοναστηρίου Ιερουσαλήμ… ότι οι ίδιοι οι εχθροί ομολογούν ότι το κατά την Ράχοβαν πάθος των ήτο αληθώς κατά θείαν βούλησιν…»
Επίσης αναφέρει την αντίδραση του Κιουταχή πασά:
«Ο Κιουταχής έμαθε την κατά την Ράχωβαν καταστροφήν των στρατευμάτων του και τόσον ελυπήθη ώστε τρεις ημέρας έμεινε σχεδόν άσιτος και έκλαιε αδιακόπως…»
Η Μάχη της Αράχωβας στη λαϊκή παράδοση
Η μεγάλη αυτή νίκη αποτυπώθηκε και στη λαϊκή μούσα, η οποία δημιούργησε δημοτικά τραγούδια για τη μάχη.
Δημοτικό τραγούδι
«Απάνω στην Αράχωβα, ψηλά στον Άϊ Γιώργη
πολλά ντουφέκια πέφτουνε και σαματάς μεγάλος.
Μήνε σε γάμους πέφτουνε, μήνε σε πανηγύρι,
πόλεμος γίνεται εκεί και σκοτωμός μεγάλος.
Έλληνες είν’ που πολεμάν με τον Καραϊσκάκη
με Τούρκους πώχουν αρχηγό αυτόνε το Μουστάμπεη
πόχ’ Αρβανίτες διαλεχτούς το όλο τρεις χιλιάδες.
Αφέντη Αϊ Γιώργη πολεμιστή και γριβοκαβαλλάρη
αρματωμένε με σπαθί και με χρυσό κοντάρι,
μας ήρθε ο Μουστάμπεης ψηλά στο κεφαλάρι.
Έβγα να πολεμήσετε για να μη μείνει ποδάρι.
…
Τον πάγο έχουν σάβανο, το χιόνι μαξιλάρι.
Κι αυτός ο αρχηγός ο καπετάν Μουστάμπεης
σφαγμένος είν’ κι αυτός, του λείπει το κεφάλι.
Και πύργο τότε στήσανε πέρα εις τα Πλατάνια
κι ο πύργος ήτανε τρανός, τρανός σαν κυπαρίσι
και γύρω του χορεύανε όλα τα παλληκάρια».
Αναφορές στα Απομνημονεύματα
Ο Στρατηγός Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματά του αναφέρεται επίσης στη μάχη:
«Τρία πουλάκια κάθονται στης Λιάκουρας τη ράχη
τ’ όνα τηράει τη Λειβαδιά, τ’ άλλο κατ’ την Φοντάνα,
το τρίτο το καλλίτερο μυρολογάει και λέει.
Τι είν’ το κακό οπού γένεται κι η ταραχή η μεγάλη;
Εκίνησε ο Μουστάμπεης στην Αράχωβα να πάγη…
Επτά ημέρες πόλεμο στη λάκκα και στα χιόνια,
άλλους τους πιάσαν ζωντανούς και άλλους τους σκοτώσαν».
